Elisa in de Bijbel

Levensverhaal

Elisa, zoon van Safat uit Abel-Mehola, was de opvolger en leerling van de profeet Elia. Zijn naam betekent "mijn God is redding" of "mijn God is heil" -- en zijn bediening was inderdaad een bediening van redding, genezing en genade, niet alleen voor Israel maar ook voor buitenstaanders. Waar Elia overwegend de profeet van het oordeel en de confrontatie was, was Elisa bij uitstek de profeet van de genade en de barmhartigheid. Hij profeteerde gedurende de regeerperiodes van de koningen Joram, Jehu, Joahaz en Joas van het noordelijke koninkrijk Israel -- een periode van ongeveer vijftig jaar (ca. 850-800 v.Chr.) die gekenmerkt werd door politieke instabiliteit, oorlogen met Syrie en voortdurend geestelijk verval. Elisa's roeping was dramatisch en onherroepelijk. Elia wierp op Gods bevel zijn mantel over Elisa terwijl deze aan het ploegen was met twaalf span ossen -- een teken van aanzienlijke welvaart (1 Koningen 19:19-21). Elisa begreep onmiddellijk de betekenis van dit gebaar: hij slachtte zijn span ossen, verbrandde zijn ploeggereedschap als brandhout om het vlees te koken, gaf het aan het volk te eten en volgde Elia als zijn dienaar. Er was geen weg terug -- de verbranding van het ploeggereedschap symboliseerde een radicale breuk met zijn vroegere bestaan, vergelijkbaar met het verlaten van de netten door de discipelen in het Nieuwe Testament. Jarenlang diende Elisa trouw als Elia's leerling en persoonlijke assistent -- hij wordt beschreven als degene "die water goot op de handen van Elia" (2 Koningen 3:11), een uitdrukking voor nederige dienst. Bij Elia's hemelvaart deed Elisa een gedurfde maar weloverwogen vraag: "Laat er toch een dubbel deel van uw geest op mij zijn" (2 Koningen 2:9). Dit was niet een verzoek om tweemaal zo machtig te zijn als Elia, maar om het eerstgeboorterecht -- het dubbele erfdeel dat de eerstgeboren zoon toekwam (Deuteronomium 21:17). Elisa vroeg om erkend te worden als de rechtmatige erfgenaam van Elia's profetische bediening. Elia antwoordde dat dit een moeilijk verzoek was, maar dat het vervuld zou worden als Elisa hem zou zien worden opgenomen. Toen Elia in de storm werd opgenomen, viel zijn mantel op Elisa. Met die mantel sloeg Elisa op het water van de Jordaan en riep: "Waar is de HEERE, de God van Elia?" Het water week uiteen -- de bevestiging dat de geest van Elia op hem rustte. Elisa's bediening kenmerkt zich door een opmerkelijke reeks wonderen -- meer dan van enig andere profeet in het Oude Testament worden er beschreven. De varieteit en het karakter van deze wonderen zijn veelzeggend: zij tonen een God die betrokken is bij het dagelijks leven van gewone mensen. Elisa maakte het slechte water van Jericho gezond door er zout in te werpen (2 Koningen 2:19-22). Hij vermenigvuldigde de olie van een arme profetenzweduwe die dreigde haar kinderen als schuldslaven te verliezen (2 Koningen 4:1-7). Hij beloofde de gastvrije maar kinderloze vrouw uit Sunem een zoon, en toen die zoon later op het land stierf aan een zonnesteek, reisde Elisa naar haar toe en wekte het kind op uit de dood door zich over hem uit te strekken, mond op mond, ogen op ogen, handen op handen, totdat het lichaam warm werd en het kind zevenmaal niesde en zijn ogen opende (2 Koningen 4:8-37). Hij maakte een giftige soep onschadelijk door er meel in te strooien (2 Koningen 4:38-41) en vermenigvuldigde twintig gerstbroden zodat honderd man ervan aten en er nog overbleef (2 Koningen 4:42-44) -- een wonder dat sterk doet denken aan Jezus' spijziging van de vijfduizend. Het beroemdste wonder is de genezing van Naaman, de opperbevelhebber van het Syrische leger, die aan tsara'at (een ernstige huidziekte, traditioneel vertaald als melaatsheid) leed (2 Koningen 5). De aanleiding was opmerkelijk: een Israelitisch slavenmeisje dat in Naamans huishouding diende, wees op de profeet in Samaria. Elisa gaf Naaman de schijnbaar beledigende opdracht om zich zevenmaal te wassen in de Jordaan -- niet eens een persoonlijk onderhoud, maar een boodschap via zijn dienaar. Naaman was verontwaardigd: "Zijn de Abana en de Farpar, de rivieren van Damascus, niet beter dan alle wateren van Israel?" Maar zijn dienaren overtuigden hem: als de profeet iets moeilijks had gevraagd, had u het gedaan -- waarom dan niet iets eenvoudigs? Toen Naaman in nederigheid gehoorzaamde, werd zijn huid als die van een klein kind. Dit verhaal toont dat Gods genade beschikbaar is voor alle volken, maar wel gehoorzaamheid en nederigheid vraagt. Jezus verwees later naar deze genezing als bewijs dat God ook heidenen genadig is wanneer Israel zelf Hem afwijst (Lukas 4:27). Elisa had een bijzondere relatie met het Syrische leger en de geopolitiek van zijn tijd. Hij waarschuwde de koning van Israel herhaaldelijk voor Syrische hinderlagen, waardoor de Syriers vermoedden dat er een spion in hun midden was. Toen de koning van Syrie soldaten stuurde om Elisa in Dothan gevangen te nemen, opende God op Elisa's gebed de ogen van zijn angstige dienaar om te zien dat de bergen vol waren met vurige paarden en wagens -- het hemelse leger (2 Koningen 6:15-17). "Zij die bij ons zijn, zijn meer dan zij die bij hen zijn." In plaats van zijn vijanden te vernietigen, bad Elisa dat God hun ogen zou verblinden, leidde hen naar Samaria, en liet hen daar een maaltijd voorzetten alvorens hen naar huis te sturen. Genade in plaats van oordeel -- een profetische voorafschaduwing van Jezus' opdracht om vijanden lief te hebben. Elisa speelde ook een rol in de dynastieke politiek van zijn tijd. Op Elia's bevel zalfde hij Jehu tot koning over Israel, die vervolgens het huis van Achab uitroeide en de Baaldienst uit Israel verwijderde (2 Koningen 9-10). Hoewel Jehu's hervorming uiteindelijk oppervlakkig bleek, toont dit de politieke dimensie van het profetische ambt. Elisa stierf op hoge leeftijd aan een ziekte, tijdens de regering van Joas. Op zijn sterfbed profeteerde hij nog over de overwinningen die Israel op Syrie zou behalen (2 Koningen 13:14-19). Zelfs na zijn dood geschiedde er een wonder: toen een dode man tijdens een Moabitische overval haastig in Elisa's graf werd geworpen en het gebeente van de profeet aanraakte, werd hij weer levend (2 Koningen 13:20-21). Dit laatste wonder bevestigde dat Gods kracht in Elisa werkzaam was geweest tot voorbij het graf -- een krachtig symbool van de opstandingshoop.