Salomo in de Bijbel

Levensverhaal

Salomo, zoon van David en Bathseba, was de derde koning van Israel en regeerde tijdens het gouden tijdperk van het verenigd koninkrijk, van circa 970 tot 930 v.Chr. Zijn naam, afgeleid van het Hebreeuwse shalom, betekent "vrede" of "vredevol" -- en inderdaad kenmerkte zijn regeerperiode zich door ongekende vrede, welvaart en wijsheid. Gods belofte aan David dat zijn zoon op de troon zou zitten en rust zou ontvangen van al zijn vijanden rondom (2 Samuel 7:12-13; 1 Kronieken 22:9), vond in Salomo haar eerste en voorlopige vervulling. Toch eindigde zijn leven in een tragische afwending van de God die hem alles had gegeven -- een val die de loop van Israels geschiedenis voorgoed zou veranderen. Bij de troonopvolging was er strijd. Davids oudere zoon Adonia claimde het koningschap en won de steun van legeraanvoerder Joab en priester Abjathar. Maar David had aan Bathseba gezworen dat Salomo zijn opvolger zou zijn. Met steun van de profeet Nathan, de priester Zadok en de legeraanvoerder Benaja werd Salomo gezalfd en gekroond bij de Gihonbron, terwijl het volk juichte: "Leve koning Salomo!" (1 Koningen 1:38-40). Op zijn sterfbed gaf David zijn zoon de opdracht die het programma van zijn koningschap moest bepalen: "Wees sterk en wees een man. Neem de voorschriften van de HEERE, uw God, in acht, door in Zijn wegen te wandelen, door Zijn verordeningen, Zijn geboden, Zijn bepalingen en Zijn getuigenissen in acht te nemen" (1 Koningen 2:2-3). De jonge koning moest al snel moeilijke beslissingen nemen om zijn troon te vestigen: Adonia, Joab en Simei werden uitgeschakeld, niet uit wreedheid maar om de stabiliteit van het koninkrijk te waarborgen. Het beslissende moment in Salomo's vroege regering kwam bij Gibeon, de grote offerhoogte, waar de HEERE in een droom aan hem verscheen met de opmerkelijke vraag: "Vraag wat Ik u geven zal." Salomo's antwoord onthult een hart dat op dat moment dicht bij God was. Hij vroeg niet om rijkdom, eer of een lang leven, maar om een "luisterend hart" (lev shomea) om recht te kunnen spreken voor Gods volk, "want wie zou dit grote volk van U kunnen berechten?" (1 Koningen 3:9). God was zo verheugd over dit verzoek dat Hij hem niet alleen wijsheid gaf die alles overtrof, maar ook de rijkdom en eer die hij niet had gevraagd. Salomo's beroemde rechtspraak -- het Salomonsoordeel over de twee vrouwen die streden om een levend kind -- vestigde zijn reputatie als de wijste man op aarde (1 Koningen 3:16-28). "Heel Israel hoorde het oordeel dat de koning geveld had, en zij hadden ontzag voor de koning, want zij zagen dat de wijsheid van God in hem was om recht te doen." Salomo's grote bouwprojecten weerspiegelen zijn ambitie en organisatiekracht. Het belangrijkste was de tempel in Jeruzalem, waarvoor zijn vader David de voorbereidingen had getroffen maar die hij zelf niet mocht bouwen omdat hij "een man van oorlogen" was (1 Kronieken 28:3). Zeven jaar lang werd er gebouwd met de kostbaarste materialen: cederhout en cipressenhout uit Libanon, geleverd door koning Hiram van Tyrus, goud, zilver en edelstenen (1 Koningen 5-6). Het binnenste heiligdom werd bekleed met puur goud. Bij de inwijding vulde de wolk van Gods heerlijkheid -- de sjekina -- de tempel zo krachtig dat de priesters niet konden blijven staan om te dienen (1 Koningen 8:10-11). Salomo sprak toen zijn indrukwekkende inwijdingsgebed uit, waarin hij God smeekte om te luisteren naar elk gebed dat in of gericht op deze tempel zou worden uitgesproken -- voor de Israeliet, maar ook voor de buitenlander "die uit een ver land komt omwille van Uw grote Naam" (1 Koningen 8:41-43). De tempel werd het geestelijke centrum van Israel en het zichtbare teken van Gods woning te midden van Zijn volk. Naast de tempel bouwde Salomo ook een koninklijk paleis (dertien jaar bouw), het Huis van het Woud van de Libanon, en een uitgebreid systeem van magazijnsteden, wagensteden en ruitersteden door het hele land (1 Koningen 9:15-19). Salomo's wijsheid trok bezoekers van heinde en verre. De koningin van Scheba, vermoedelijk uit het huidige Jemen of Ethiopie, reisde met een zeer groot gevolg en een karavaan beladen met specerijen, goud en edelstenen om Salomo's wijsheid te testen met raadsels. Na haar bezoek riep zij overweldigd uit: "De helft was mij niet verteld! Uw wijsheid en welvaart overtreffen het gerucht dat ik gehoord had" (1 Koningen 10:7). Hij wordt traditioneel beschouwd als de auteur van drieduizend spreuken en meer dan duizend vijf liederen. Drie bijbelboeken worden aan hem toegeschreven: Spreuken, met zijn praktische levenswijsheid; Prediker, met zijn filosofische bezinning op de vergankelijkheid van het leven onder de zon; en Hooglied, het lied der liederen over de liefde tussen bruid en bruidegom -- door de kerk van oudsher ook gelezen als beeld van de liefde tussen Christus en Zijn gemeente. De economische bloei onder Salomo was enorm. Zilver was in Jeruzalem "als stenen" en cederhout "als wilde vijgenbomen in de Sjefela" (1 Koningen 10:27). Salomo bouwde een handelsvloot in Ezeon-Geber aan de Rode Zee, die in samenwerking met Hiram van Tyrus naar Ofir voer om goud te halen (1 Koningen 9:26-28). Hij handelde in paarden en wagens met Egypte en de Hethieten (1 Koningen 10:28-29). Maar deze welvaart had een schaduwzijde: de enorme bouwprojecten vereisten dwangarbeid. Salomo legde het gehele volk Israel herendienst op -- dertigduizend man in dienst van de Libanonhoutkap alleen (1 Koningen 5:13-14). Dit drukte zwaar op het volk en zaaide de zaden van de latere opstand. De keerzijde van Salomo's glorie was zijn morele val, die zich geleidelijk voltrok. Hij nam zevenhonderd vrouwen van koninklijke afkomst en driehonderd bijvrouwen -- deels uit politieke allianties, maar in strijd met Gods uitdrukkelijke verbod om te huwen met vrouwen uit de omringende volken (Deuteronomium 7:3-4; 17:17). "Toen Salomo oud geworden was, deden zijn vrouwen zijn hart afwijken achter andere goden, zodat zijn hart niet volkomen was met de HEERE, zijn God, zoals het hart van zijn vader David" (1 Koningen 11:4). Hij bouwde offerhoogten voor Kamos, de gruwel van Moab, en voor Moloch, de gruwel van de Ammonieten, op de berg die voor Jeruzalem lag -- een schaamteloze provocatie tegenover de tempel die hij zelf had gebouwd. De HEERE was toornig op Salomo en kondigde door de profeet Ahia de scheuring van het koninkrijk aan: tien stammen zouden aan Jerobeam worden gegeven, slechts een stam zou aan Davids huis verblijven, omwille van David en omwille van Jeruzalem (1 Koningen 11:11-13, 31-36). Zelfs in Zijn oordeel bewaarde God een rest -- het genadeverbond met David bleef overeind. Salomo stierf na een regering van veertig jaar. Zijn zoon Rehabeam volgde hem op, maar door diens onwijze leiderschap en zijn weigering om de lasten van het volk te verlichten, scheurde het koninkrijk in tweeen -- precies zoals God had voorzegd. Het noordelijke tienstammenrijk Israel ging onder Jerobeam zijn eigen weg, terwijl het zuidelijke koninkrijk Juda onder het huis van David bleef. De gevolgen van Salomo's zonde werkten door tot de ballingschap en daarvoorbij.