Jesaja in de Bijbel

Levensverhaal

Jesaja, zoon van Amoz, is een van de grote profeten van het Oude Testament en wordt met recht de "evangelist van het Oude Testament" genoemd vanwege zijn ongeevenaarde messiaanse profetieen. Hij profeteerde in het koninkrijk Juda gedurende de regeerperiodes van de koningen Uzzia, Jotham, Achaz en Hizkia -- een periode van ongeveer zestig jaar (ca. 740-680 v.Chr.) die gekenmerkt werd door enorme politieke verschuivingen, de opkomst van het Assyrische wereldrijk als existentiele bedreiging, en een voortdurende spanning tussen geloof en ongeloof in het huis van David. Jesaja was vermoedelijk van aristocratische afkomst -- hij had vrije toegang tot de koningen van Juda en bewoog zich in de hoogste kringen van Jeruzalem. Zijn vrouw wordt "de profetes" genoemd (Jesaja 8:3), en zijn twee zonen droegen symbolische namen die als profetische tekenen dienden: Sear-Jasub ("een rest zal terugkeren") en Maher-Salal Chas-Baz ("haastige buit, spoedige roof"), namen die zowel oordeel als hoop verkondigden aan ieder die ze hoorde. Jesaja's roeping tot profeet is een van de meest indrukwekkende en theologisch rijkste passages in de Bijbel (Jesaja 6). In het sterfjaar van koning Uzzia -- de koning die melaats was gestorven na zijn hoogmoedige poging om in de tempel te offeren (2 Kronieken 26:16-21) -- zag Jesaja de HEERE, hoog en verheven, zittend op een troon, terwijl de zomen van Zijn gewaad de tempel vulden. Serafijnen, zesvleugelige hemelse wezens, riepen elkaar toe: "Heilig, heilig, heilig is de HEERE van de legermachten; heel de aarde is vol van Zijn heerlijkheid!" De drempel beefde en het huis vulde zich met rook. Overweldigd door Gods heiligheid beleed Jesaja zijn onreinheid: "Wee mij, want ik verga! Ik ben immers een man met onreine lippen en ik woon te midden van een volk met onreine lippen, want mijn ogen hebben de Koning, de HEERE van de legermachten, gezien." Een van de serafijnen vloog naar hem toe, raakte met een gloeiende kool van het altaar zijn lippen aan en zei: "Zie, deze heeft uw lippen aangeraakt. Uw ongerechtigheid is van u geweken en uw zonde is verzoend." Toen God vroeg: "Wie zal Ik zenden? Wie zal er voor Ons gaan?", antwoordde de gereinigde profeet: "Hier ben ik, zend mij" (Jesaja 6:8). Dit patroon -- de openbaring van Gods heiligheid, het besef van eigen zondigheid, de reiniging door Gods genade, en de bereidheid tot zending -- is het model geworden voor elke goddelijke roeping in de kerkgeschiedenis. Het boek Jesaja bevat 66 hoofdstukken die een opmerkelijke structuur vertonen die sommigen vergelijken met de structuur van de Bijbel zelf. De eerste 39 hoofdstukken bevatten voornamelijk oordeelsprofetieen -- waarschuwingen aan Juda, Jeruzalem en de omringende volken, met daartussen lichtpunten van messiaanse hoop. De laatste 27 hoofdstukken zijn overwegend troostprofetieen, beginnend met de beroemde woorden: "Troost, troost Mijn volk, zegt uw God. Spreek naar het hart van Jeruzalem en roep haar toe dat haar strijd vervuld is, dat haar ongerechtigheid verzoend is" (Jesaja 40:1-2). Jesaja profeteerde over concrete politieke gebeurtenissen -- de Syrisch-Efraimitische oorlog, de Assyrische invasies, de toekomstige Babylonische ballingschap -- maar ook over de verre toekomst: de komst van de Messias, Zijn lijden en Zijn heerlijkheid. In politiek opzicht was Jesaja een adviseur van de koningen van Juda, hoewel zijn raad niet altijd werd gevolgd. Aan de goddeloze koning Achaz, die in paniek de hulp van Assyrie inriep tegen de gezamenlijke dreiging van Syrie en het noordelijke Israel, gaf Jesaja het teken van de Immanuelsprofetie: "Daarom zal de Heere Zelf u een teken geven: Zie, de maagd zal zwanger worden en een Zoon baren, en Hem de naam Immanuel geven -- God met ons" (Jesaja 7:14). Achaz weigerde een teken te vragen, zogenaamd uit vroomheid maar in werkelijkheid omdat hij al had besloten op Assyrie te vertrouwen in plaats van op God. De profetie werd door Mattheus toegepast op de maagdelijke geboorte van Jezus (Mattheus 1:23) -- wat als een teken voor Achaz begon, vond zijn uiteindelijke en diepste vervulling in de incarnatie. Met de godvrezende koning Hizkia had Jesaja een heel andere relatie. Toen de Assyrische legeraanvoerder Sanherib Jeruzalem belegerde en godslasterlijke brieven stuurde, bracht Hizkia deze letterlijk voor het aangezicht van de HEERE in de tempel. Jesaja bemoedigde de koning met het woord van God: de vijand zou Jeruzalem niet innemen. Die nacht sloeg de engel des HEEREN 185.000 Assyrische soldaten, en Sanherib keerde beschaamd terug naar Nineve (Jesaja 36-37). Later, toen Hizkia dodelijk ziek werd, bad Jesaja voor hem en bracht de boodschap dat God vijftien jaar aan zijn leven zou toevoegen (Jesaja 38). De messiaanse profetieen van Jesaja zijn ongevenaard in het Oude Testament, zowel in aantal als in detail. Hij profeteerde over de geboorte van het Kind: "Want een Kind is ons geboren, een Zoon is ons gegeven; de heerschappij rust op Zijn schouder. En men noemt Zijn Naam Wonderlijk, Raadsman, Sterke God, Eeuwige Vader, Vredevorst" (Jesaja 9:5). Hij beschreef de Twijg uit de afgehouwen stam van Isai, op wie de Geest van de HEERE zou rusten (Jesaja 11:1-2). Hij schilderde het toekomstige vrederijk waar de wolf bij het lam zou verkeren (Jesaja 11:6-9). En hij beschreef de Knecht des HEEREN in vier liederen die steeds dieper doordringen in het mysterie van plaatsvervangend lijden: van de roeping (42:1-9) via de gehoorzaamheid (49:1-13) en het lijden (50:4-11) tot de kruisdood en opstanding in het hartverscheurende vierde lied (Jesaja 52:13-53:12): "Maar Hij is om onze overtredingen verwond, om onze ongerechtigheden verbrijzeld. De straf die ons de vrede aanbrengt, was op Hem, en door Zijn striemen is er voor ons genezing gekomen." Over het einde van Jesaja's leven is weinig bekend uit de Schrift zelf. Volgens een oude en wijdverbreide Joodse traditie, bewaard in de Martyrium Jesajae en de Talmoed, werd Jesaja tijdens de regering van de goddeloze koning Manasse in een holle boomstam verstopt en in tweeen gezaagd -- een martelaarsdood waarvan vele uitleggers een verwijzing zien in Hebreeeen 11:37 ("zij zijn in stukken gezaagd"). Als dit waar is, stierf de profeet die het meest over de lijdende Knecht had geprofeteerd, zelf als een lijdende getuige van God.