Ruth in de Bijbel

Levensverhaal

Ruth was een Moabitische vrouw wier verhaal van trouw, toewijding en Gods voorzienigheid een van de meest geliefde boeken van de Bijbel heeft opgeleverd. Het boek Ruth, slechts vier hoofdstukken lang, speelt zich af in de donkere periode van de richters, wanneer "ieder deed wat goed was in zijn eigen ogen" (Richteren 21:25). Tegen die achtergrond van moreel verval, geweld en afgoderij schittert Ruths verhaal als een juweel van genade -- een verhaal waarin God niet door spectaculaire wonderen werkt maar door de stille trouw van gewone mensen. Het is veelzeggend dat dit kleine boek in de Joodse canon bij de Megillot behoort en traditioneel wordt gelezen op het Wekenfeest (Sjavoeot), het feest van de eerstelingen en van de graanoogst -- precies de achtergrond van Ruths verhaal. Het verhaal begint met de Judese familie van Elimelech en Naomi, die vanwege een hongersnood vanuit Bethlehem — ironisch genoeg betekent die naam "huis van brood" — naar het buurland Moab trekt. Het vertrek uit het beloofde land naar een heidens buurland was een stap die zware gevolgen zou hebben. De naam Elimelech betekent "mijn God is koning," maar zijn handelen getuigde eerder van wantrouwen in die Koning. In Moab trouwen hun zonen Machlon ("ziekelijk") en Kiljon ("vergankelijk") -- veelzeggende namen -- met twee Moabitische vrouwen: Orpa en Ruth. Maar dan slaat het noodlot meedogenloos toe — Elimelech sterft, en binnen tien jaar sterven ook beide zonen. Naomi staat er alleen voor, met twee schoondochters in een vreemd land, zonder man, zonder zonen, zonder toekomst in een cultuur waarin vrouwen volledig afhankelijk waren van mannelijke beschermers. Wanneer Naomi besluit terug te keren naar Bethlehem — ze had gehoord dat de HEERE naar Zijn volk had omgezien door het brood te geven — dringt zij er bij haar schoondochters op aan om terug te gaan naar hun eigen families en goden. Haar woorden zijn bitter: "De hand van de HEERE is tegen mij uitgegaan" (Ruth 1:13). Orpa gaat met tranen, maar Ruth weigert. Haar woorden behoren tot de meest ontroerende belijdenissen in de hele Bijbel: "Dring er bij mij niet op aan u te verlaten en terug te gaan. Want waar u heen gaat, zal ik gaan, en waar u overnacht, zal ik overnachten. Uw volk is mijn volk en uw God is mijn God. Waar u sterft, zal ik sterven, en daar zal ik begraven worden" (Ruth 1:16-17). Dit was niet slechts menselijke loyaliteit — het was een geloofsovergave. Ruth koos bewust voor de God van Israël, voor een leven als arme vreemdeling in een onbekend land, voor een toekomst die menselijk gezien uitzichtloos was. Zij verliet de goden van Moab — Kamos en anderen — en wendde zich tot de levende God. In Bethlehem aangekomen, moest Ruth als arme, buitenlandse weduwe aren rapen om in hun levensonderhoud te voorzien — een recht dat de wet van Mozes bood aan de armen, de vreemdelingen en de weduwen (Leviticus 19:9-10, 23:22). De wet gebood dat maaiers de hoeken van het veld niet volledig zouden afmaaien en dat vergeten schoven niet opgeraapt mochten worden — ze waren voor de kwetsbaren. Door Gods stille voorzienigheid, die de schrijver beschrijft als schijnbaar toeval maar die de oplettende lezer herkent als goddelijke leiding, kwam Ruth terecht op het veld van Boaz, een welvarende en godvrezende man uit de familie van Elimelech (Ruth 2:3). De Hebreeuwse tekst zegt letterlijk: "het overkwam haar dat het deel van het veld van Boaz was" — zo beschrijft de Bijbel Gods voorzienigheid: wat er als toeval uitziet, is goddelijke regie. Boaz viel Ruths toewijding aan haar schoonmoeder op en bood haar bescherming en overvloed. Zijn woorden aan Ruth onthullen zijn bewondering en zijn geloof: "Moge de HEERE uw daad vergelden, en moge uw loon volkomen zijn van de HEERE, de God van Israël, onder Wiens vleugels u bent komen schuilen" (Ruth 2:12). Het beeld van de vleugels is veelbetekenend: het Hebreeuwse woord kanaf betekent zowel "vleugel" als "slip van een kleed" — en het keert terug wanneer Ruth op de dorsvloer aan Boaz vraagt om zijn "vleugel" over haar uit te spreiden (Ruth 3:9). Wat Boaz als zegen uitspreekt, vraagt Ruth hem te vervullen: wees het instrument van Gods bescherming. Op aanwijzing van Naomi ging Ruth naar de dorsvloer waar Boaz sliep na het wannen van het graan, en vroeg hem om als losser (go'el) op te treden — een wettelijke plicht uit Leviticus 25 en Deuteronomium 25 waarbij een naaste verwant het bezit van een overleden familielid kon terugkopen en diens weduwe kon trouwen om de familienaam in stand te houden. Het losserschap is een van de rijkste typologische begrippen in het Oude Testament: de losser moest verwant zijn, bereid zijn, en in staat zijn om te lossen. Boaz was diep onder de indruk van Ruths karakter en haar keuze om niet achter jonge mannen aan te gaan, maar de weg van de wet en de eer te volgen. Er was echter een complicatie: er was een nauwere verwant die als eerste het recht van lossing had. Bij de stadspoort — de plaats waar in het oude Israël recht werd gesproken — regelde Boaz de zaak op legale wijze, voor het oog van tien oudsten als getuigen. Toen de andere losser hoorde dat het lossen ook het huwelijk met Ruth de Moabitische inhield, trok hij zich terug: "Ik kan het niet voor mijzelf lossen, anders zou ik mijn eigen erfbezit te gronde richten" (Ruth 4:6). Boaz loste het land en trouwde Ruth, en de oudsten en het volk zegenden het huwelijk met verwijzingen naar Rachel, Lea en Tamar — grote vrouwen uit Israëls verleden. Uit hun huwelijk werd Obed geboren. De vrouwen van Bethlehem loofden God en zeiden tegen Naomi: "Uw schoondochter, die u liefheeft en die meer waard is dan zeven zonen, heeft hem gebaard" (Ruth 4:15). Obed werd de vader van Isaï, en Isaï de vader van David. Zo werd Ruth, de Moabitische buitenstaander, uit een volk dat uitdrukkelijk was uitgesloten van de gemeente des HEEREN (Deuteronomium 23:3), opgenomen in het hart van de geslachtslijn van Israëls grootste koning — en uiteindelijk van Jezus Christus zelf. Mattheüs noemt Ruth expliciet in de stamboom van Jezus (Mattheüs 1:5) — een van slechts vier vrouwen die worden vermeld, en alle vier met een ongewone achtergrond, wat de universaliteit van Gods genade onderstreept.